Հայոց լեզու

1)4 2)2 3)3 4)3 5)4 6)1 7)3 8)4 9)1 10)3 11)3 12)4 13)1 14)3 15)1   16)4 17)3 18)2 19)1 20)2 21)4 22)3 23)3 24)3 25)3 26)3 27)2 28)3 29)4 30)1 31)1 32)2 33)3 34)2 35)4 36)1 37)1 38)3 39)2 40)3 41)4 42)3 43)1 44)4 45)2 46)2 47)1 48)1 49)1 50)3 51)2 52)2 53)3 54)1 55)1 56)1 57)2 58)1 59)4 60)3 61)4 62)3 63)1 64)3 65)2 66)2 67)2 68)4 69)1 70)2 71)3 72)1 73)1 74)4 75)2 76)3 77)3 78)2 79)4 80)1 81)3 82)2 83)4 84)3 85)1 86)2 87)3 88)1 89)4 90)4 91)3 92)4 93)1 94)4 95)1 96)4 97)2 98)2 99)1 100)1

Գրականություն

Կոմիտաս

Կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երաժիշտ-բանահավաք, երգիչ, խմբավար, մանկավարժ Կոմիտասը հայ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիրն է:
Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյանը ծնվել է 1869 թվականի սեպտեմբերի 26-ին (հոկտեմբերի 8-ին) Թուրքիայի Քյոթահիա քաղաքում` երաժշտասեր մի ընտանիքում: Նա մեկ տարեկանում զրկվում է մորից, իսկ տասը տարեկանում կորցնում է հորը:
Ապրում է իր տատի հետ մինչև 1881 թվականը, երբ իրենց հայկական թեմի առաջնորդը գնում է Էջմիածին եպիսկոպոս օծվելու համար։ Գևորգ Դ Կաթողիկոսն առաջնորդին պատվիրում է, որ նա իր հետ մեկ որբ երեխա բերի Էջմիածնի վանքում կրթություն ստանալու համար:
Նա գնում է Էջմիածին և այնտեղ իր զարմանահրաշ երգով մեծ տպավորություն է գործում կաթողիկոսի վրա։ Ի վերջո, 20 թեկնածուների միջից ընտրվում է Սողոմոնը։ 1890 թվականին դառնում սարկավագ, 1893 թվականին ավարտում է Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը։ Նրան շնորհվում է աբեղայի աստիճան և տրվում 7-րդ դարի նշանավոր բանաստեղծ, շարականների հեղինակ Կոմիտաս կաթողիկոսի անունը։
Ճեմարանում Կոմիտասը նշանակվում է երաժշտության ուսուցիչ։ 1895 թվականին նրան տրվում է վարդապետի աստիճան։ Նույն թվականի աշնանը Կոմիտասը մեկնում է Թիֆլիս՝ երաժշտական ուսումնարանում սովորելու։ Հանդիպելով Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում կրթություն ստացած կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանին` փոխում է իր մտադրությունը և վերջինիս մոտ ուսումնասիրում ու յուրացնում հարմոնիայի դասընթացը։
Կաթողիկոսի բարեխոսությամբ թոշակ ստանալով հայ խոշոր նավթարդյունաբերող Ալեքսանդր Մանթաշյանից՝ Կոմիտասը մեկնում է Բեռլին, ուր արձանագրվում է «Կայզեր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ» համալսարանում և երաժշտական ուսումնասիրություն կատարում Ռիխարդ Շմիդտի ղեկավարությամբ: 1899թ.-ին վերադառնում է Էջմիածին և սկսում ղեկավարել տղամարդկանց բազմաձայն երգչախումբը։
Ճամփորդում է երկրի բոլոր շրջանները, գյուղերը` փնտրելու զանազան ժողովրդական երգեր և պարեր։ Այսպիսով, նա հավաքում է մոտավորապես 3000 երգ, որոնց մեծ մասը հարմարեցված էր երգչախմբով երգելուն։
Կոմիտասի գլխավոր աշխատանքն իր «Պատարագն» է, որը մինչև այսօր առկա է եկեղեցու ծիսակատարության մեջ։ Պատարագի մշակումը նա սկսել էր 1892 թվականին, բայց երբեք չավարտեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկման պատճառով։ «Պատարագ»-ն առաջին անգամ հրատարակվել է 1933 թվականին Փարիզում և առաջին անգամ ձայնագրվել է 1988 թվականին Երևանում։
Կոմիտասն առաջին ոչ եվրոպացին էր, որն ընդունվեց Միջազգային երաժշտական ընկերություն։ Նա բազմաթիվ դասախոսություններ և կատարումներ էր ունենում ամբողջ Եվրոպայում, Թուրքիայում և Եգիպտոսում՝ ներկայացնելով մինչև այդ ժամանակը շատ քիչ ճանաչված հայկական երաժշտությունը։ 1910 թվից հետո նա ապրել և աշխատել է Պոլսում։
Այնտեղ նա հիմնել է 300 անդամից բաղկացած «Գուսան» երգչախումբը։ 1915 թվականի ապրիլ 24-ին նա շատ ուրիշ հայ մտավորականների պես ձերբակալվել է և հարկադրված քայլել աքսորի ճամփաներով դեպի Արաբիայի անապատները։ Նրա լավ ընկերները՝ թուրք բանաստեղծ Էմին Յարդաքուլը և ամերիկյան դեսպան Հենրի Մորգենթաուն, միջամտել են, և Կոմիտասն ազատվել է։
Նա տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ էլ մահացել է հոգեբուժական կլինիկայում 1935 թվականին։ Հաջորդ տարի նրա աճյունը փոխադրվել է Երևան։ 1950-ական թվականներին Կոմիտասի ձեռագրերը նույնպես փոխադրվել են Փարիզից Երևան։ Այսօր Երևանի երաժշտական կոնսերվատորիան կրում է Կոմիտասի անունը։

հայոց լեզու

Հոկտեմբերյան աշխատանքներ

Հայոց լեզու
Իմաստաբանություն
Հոմանիշ և հականիշ բառեր, էջ 29, 1-50

1)4   2)2   3)3   4)3   5)4   6)1   7)3   8)4   9)1  10)3  11)3   12)4   13)1   14)3   15)1   16)4  17)3   18)2   19)1   20)2   21)4  22)3   23)3  24)3    25)3   26)3   27)2   28)3   29)4   30)1

31)1   32)2  33)3   34)2   35)4   36)1   37)1  38)3   39)2    40)3   41)4   42)3   43)1   44)4   45)2   46)2    47)1   48)1   49)1   50)3
Հայոց լեզու
Հոմանիշ և հականիշ բառեր, էջ 31, 50-100
Գրականություն
51)2   52)2   53)3   54)1   55)1  56)1   57)2   58)1  59)4   60)3   61)4  62)3  63)1 64)3   65)2 66)2   67)2    68)4   69)1 70)2   71)3  72)1   73)1  74)4   75)2  76)3   77)3  78)2   79)4   80)1  81)3  82)2   83)4  84)3  85)1 86)2   87)3  88)1   89)4   90)4  91)3  92)4   93)1  94)4   95)1  96)4  97)2  98)2   99)1   100)1

Գրականություն

Հայ մեծանուն գրող Շահան Շահնուրը ծնվել է 1903թ.-ի օգոստոսի 3-ին Կ. Պոլսում: Նախնական կրթությունն ստացել է Սկյուտարի Սեմերճյան դպրոցում, ապա Պերպերյան վարժարանում։

1921թ.-ին ավարտում է վարժարանը բարձր առաջադիմությամբ: Սովորելու տարիներին հիմնավոր կարդում է հայ ու օտար (հատկապես ֆրանսիական) գրականություն:
Շահնուրն օժտված էր նկարելու և գծելու ակնհայտ ձիրքով և վարժարանն ավարտելուց հետո զբաղվում է լուսանկարչությամբ: 1922թ.-ին հաստատվում է Փարիզում: Այստեղ էլ զբաղվում է լուսանկարչությամբ և սկսում առաջին գրական փորձերը:
1929թ.-ին լույս է ընծայում իր առաջին վեպը՝ «Նահանջ առանց երգի»: Այս գործը, որում դեպքերն ու հարաբերություններն ունեն հիմնավորված հասարակական հիմք, այսօր էլ արդիական է: 1928-1932թթ. սովորում է Փարիզի համալսարանի գրականության բաժնում:
Ծանր հիվանդության պատճառով հեռանում է Փարիզից և հաստատվում Ֆրանսիայի հարավում: 1933թ.-ին Շ. Շահնուրը հրատարակում է «Հարալեզներուն դավաճանությունը» պատմվածքների ժողովածուն: Որոշ ժամանակ նա ստեղծագործում է ֆրանսերեն Արմեն Լյուբեն ստորագրությամբ:
1956թ.-ից հայերենով տպագրում է հրապարակախոսական, գրաքննադատական հոդվածներ ու մանրապատումներ: 1939թ.-ին նա «Լա նուվել ռեվյու ֆրանսեզ»-ում ընթերցողին է ներկայացնում «Գիշերային փոխադրություն» հուշագրությունը:
Ֆրանսերեն հրատարակվում են «Պրպտումներ անտեղի» (1942թ.), «Գաղտագողի անցորդ» (1946թ.), «Սուրբ համբերություն» (1951թ.), «Բարձրավանդակ» (1957թ.) ժողովածուները:
50-ական թթ. վերջերից հայերեն լույս են տեսնում «Թերթիկս կիրակնօրյա թիվը» (1958թ.) պատմվածքների ժողովածուն, «Զույգ մը կարմիր տետրակներ» (1967թ.), «Կրակը կողքիս» (1973թ.) գրքերը, որոնցում ամփոփված են Շահան Շահնուրի հին ու նոր հոդվածները, հրապարակախոսությունները:
1963 թվականին նշվում է Շահնուրի 60-ամյակը: Առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով 1974 թվականի օգոստոսի 20-ին Փարիզում ավարտվում է Շահան Շահնուրի տառապալից և միաժամանակ արգասավոր կյանքը:

Հայոց պատմություն

Անուն, ազգանուն

ԱրմենՍերոբյան

Դասարան— 12-րդդասարան

Ամսաթիվ— 15. 10. 20192.

ԱռարկաՀայոցպատմություն

 

1. Ե՞րբէկառուցվելԱրտաշատմայրաքաղաքը.
1) Ք. ա. մոտ185 թ.
2)
Ք. ա. մոտ175 թ.
3)
Ք. ա. մոտ165 թ.
4)
Ք. ա. մոտ160 թ.

2. Ե՞րբէառաջինանգամհիշատակվում«Նաիրի» երկրանունը.
1)
Ք. ա. XIV դարում
2)
Ք. ա. XI դարում
3)
Ք. ա. XII դարում
4) Ք. ա. XIII դարում

3. Ո՞րնէՀայկականլեռնաշխարհիկենտրոնումձգվողլեռնաշղթան.
1)
Արցախի
2) ՀայկականՊար
3)
ՀայկականՏավրոս
4)
Գեղամա

4. Խալդյանդարպասըհետագայումի՞նչէկոչելժողովուրդը.
1) Մհերիդուռ
2)
Խալդիիդուռ
3)
Մենուայիդուռ
4)
Սրբազանմուտք

5. Իրադարձություններըդասավորելժամանակագրականհաջորդականությամբ.
ա. ՍարդուրիIII–իհիշատակումնասորեստանյանարձանագրություններում
բ. հայկականնորթագավորությանհռչակումըՊարույրՀայկազունուգլխավորությամբ
գ. Տուշպամայրաքաղաքիհիմնադրումը
դ. ԹիգլաթպալասարIII–իարշավանքըդեպիՏուշպա

1) բ, գ, դ, ա
2)
դ, գ, բ, ա
3) գ, դ, ա, բ
4)
գ, ա, դ, բ

6. Ո՞րարքայիմասինէպատմիչիստորևբերվողվկայությունը.
«
Սամերթագավորներիցամենահզորըևամենախոհեմնէրևնրանցբոլորիցքաջևմերբնակությանսահմաններնընդարձակելով` հասցրեցմինչևհինբնակությանսահմաններիծայրերը»:

1) ՏրդատIII Արշակունու
2)
ԱրտաշեսI–ի
3)
ԵրվանդՍակավակյացի
4)
ՏիգրանI Երվանդյանի

7. Թվարկվածներիցորո՞նքԱրտաշեսI–իբարեփոխումներիհետևանքներչեն.

1) Պահպանվեցնախկինվարչականբաժանումը:
2)
Օրինականացվեցինագարակատերերի` մինչայդկատարածհողայինզավթումները:
3)
Զորքըբաժանվեց4 զորավարությունների:
4)
Գյուղականհամայնքներըհետստացանագարակատերերիկողմիցզավթվածհողերը:
5)
Պահպանվեցհամայնքիհողայինսեփականությունը: 6) Կարգավորվեցինարքունիգործակալությունները:

8. Հայկականլեռնաշխարհիլեռնագագաթներիբարձրություններըհամապատասխանեցնելլեռնագագաթներիանվանումներին.

ա. Կապուտջուղ1) 3906 մ
բ. Արագած4) 4096 մ
գ. Մասիս3) 5165 մ
դ. Սիփան2) 4058 մ
ե. Սիս5) 3925 մ

6) 3975 մ

9. Ե՞րբէՏիգրանՄեծըԾոփքըմիավորելիրթագավորությանը.
1)
Ք. ա. 95 թ.
2) Ք. ա. 94 թ.
3)
Ք. ա. 93 թ.
4)
Ք. ա. 87 թ

10. Ո՞րնէՀայկականլեռնաշխարհի՝այսօրհայտնիհնագույնպետությունը.
1)
Ուրարտու
2)
Էթիունի
3)
Միտաննի
4)
Արատտա

11. Ո՞րպատմիչնէնկարագրումՏիգրանII–իուՊոմպեոսիհանդիպումըԱրտաշատիմոտ.
1)
Տակիտոս
2)
Պլուտարքոս
3) ՄովսեսԽորենացի
4)
Բուզանդ

12. Թվարկվածներիցորո՞նքենՔ. ա. 69 թ. ծագածհայհռոմեականպատերազմիպատճառներ.

ա. ՀզորՀայաստաննիրգոյությամբխոչընդոտումէրդեպիԱրևելքծավալվելունկրտումներունեցողՀռոմեականպետությանը:
բ. ՀռոմիանմիջականծրագրերիմեջէրմտնումՓոքրԱսիայիգրավումը, որնամբողջությամբռազմակալելէրՏիգրանՄեծը:
գ. Հռոմըչէրկարողհաշտվելայնիրողությանհետ, որՀայոցտերությունըդուրսէրեկելՄիջերկրականծովևընդհուպմոտեցելԵգիպտոսիսահմաններին:
դ. Հայհռոմեականռազմականբախմանընպաստեցնաևայն, որՏիգրանըևՄիհրդատԵվպատորըայլևսդաշնակիցներչէին:
ե. ՀռոմիանմիջականծրագրերիմեջէրմտնումՓոքրՀայքիզավթումը, որտեղգերիշխանությունէրհաստատելՀրահատIII–ը:

1) ա, դ
2)
գ, դ
3)
բ, ե
4)
ա, գ

13. ՄեծՀայքիբոլորնահանգներըմիասինքանի՞գավառունեին.
1) 119
2) 137
3) 151
4) 191

14. Ո՞վէստորևբերվածվկայությանհեղինակը.
«
Արտաշեսըհրամայելէորոշելգյուղերիևագարակներիսահմանները…, կոփելէտվելքառակուսիքարերևտնկելհողիմեջ»:

1) Խորենացին
2)
Պոլիբիոսը
3)
Ստրաբոնը
4)
Պլուտարքոսը

15. ՀայկազունԵրվանդունիարքաներիանուններըդասավորելըստնրանցգահակալմանժամանակագրականհաջորդականության.
ա. ՏիգրանI Երվանդյան
բ. Արշամե. Շամ(Սամոս)
գ. Պարույր
դ. ԵրվանդՍակավակյաց
ե. Շամ(Սամոս)
զ. ԵրվանդIV

1) դ, գ, ա, բ, զ, ե
2)
ա, գ, դ, ե, զ, բ
3)
գ, դ, ա, ե, բ, զ
4)
գ, ա, դ, բ, ե, զ

16. Ի՞նչտիպիպետությունէրՎանիթագավորությունըՔ. ա. VII դարում.
1)
մանրպետականկազմավորումներիցբաղկացածմիություն
2)
միքանիհիմնականկենտրոններունեցողդաշնություն
3)
կենտրոնացվածպետություն
4)
հինարևելյանտիպիբացարձակմիապետություն
5)
կախյալկամդաշնակիցթագավորություններիցկազմվածհամադաշնություն

17. Ե՞րբէառաջացելառաջինհամահայկականմիասնականպետությունը.
1)
Ք. ա. II հազարամյակիառաջինկեսին
2)
Ք. ա. II հազարամյակիերկրորդկեսին
3)
Ք. ա. I հազարամյակիառաջինկեսին
4)
Ք. ա. I հազարամյակիերկրորդկեսին

18. Ո՞րնէրԽալդիաստծո«սրբազանքաղաքը».
1)
ԱրդինիՄուսասիրը
2)
Մենուախինիլին
3)
ՏուշպաՎանը
4)
Թեյշեբաինին

19. Կատարելհամապատասխանեցում.
ա. Կապադովկիաներխուժածհռոմեականզորքիհրամանատարը
բ. ԱնկախԾոփքիվերջինարքան
գ. ՏիգրանՄեծինհավատարմությաներդումտվածՄարաստանիթագավորը
դ. ՏիգրանՄեծիկողմիցմահապատժիենթարկվածՍելևկյանթագուհի

1) Սելենե
2)
Սուլլա
3)
ԳոդերձII
4)
Միհրդատ
5)
Արտանես

1) ա–5, բ–4, գ–2, դ–1
2)
ա–5, բ–4, գ–3, դ–2
3)
ա–5, բ–4, գ–3, դ–1
4)
ա–2, բ– 5, գ–4, դ–1

20. Ե՞րբէկառուցվելԱրտաշատմայրաքաղաքը.
1)
Ք. ա. մոտ165 թ.
2) Ք. ա. մոտ185 թ.
3)
Ք. ա. մոտ175 թ.
4)
Ք. ա. մոտ160 թ.

Գրականություն

Ավետիք Իսահակյան
1895 թվականին վերադառնալով Լայպցիգից՝ ընդգրկվել է նորաստեղծ ՀՀԴ կուսակցության Ալեքսանդրապոլի կոմիտե, մասնակցել Ալեքսանդրապոլից Արևմտյան Հայաստան ուղարկվող զինյալ խմբերի ստեղծմանը, զենքի և դրամական միջոցների հայթհայթման գործին։ 1896 թվականին ձերբակալվել է և մեկ տարի անցկացրել Երևանի բերդում:
Բանտից դուրս գալուց հետո տպագրել է «Երգեր և վերքեր» բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը (1897թ.), սակայն շուտով կրկին ձերբակալվել է և որպես ցարական միապետության դեմ պայքարող «Ընդհատակյա հեղափոխական կազմակերպոււթյունների» անդամ աքսորվել է Օդեսա:
1897 թվականին մեկնել է արտասահման, Ցյուրիխի համալսարանում ունկնդրել գրականության և փիլիսոփայության պատմություն։ 1902 թվականին վերադարձել է հայրենիք, ապա հաստատվել Թիֆլիսում։ 1899-1906 թթ. ստեղծել է «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծությունների շարքը:
1908 թվականի դեկտեմբերին, ի թիվս 158 հայ առաջադեմ մտավորականների՝ Իսահակյանը ձերբակալվել է «դաշնակցության գործով» և կես տարի Թիֆլիսի Մետեխի բանտում մնալուց հետո (ինչպես և Հովհաննես Թումանյանը) խոշոր գրավով ազատվել է կալանքից:
Կովկասում մնալն այլևս անհնար էր, և 1911 թվականին Իսահակյանը տարագրվել է արտասահման: Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Մեծ եղեռնը հաստատեցին Իսահակյանի ամենամռայլ կանխատեսումները երիտթուրքերի քաղաքականության վերաբերյալ։ Պատերազմից և եղեռնից հետո Իսահակյանի ստեղծագործությունում արտացոլվել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրն ու նրա հերոսական ազատամարտը:
Բանաստեղծը ձեռնամուխ է եղել հայերի ցեղասպանության մեղադրականի՝ «Սպիտակ գրքի» ստեղծմանը, որի մի զգալի հատվածը տեղ է գտել 1915-1922 թթ. «Հիշատակարան» գրառումներով։ Այդ ժամանակահատվածում Իսահակյանը հիմնականում ներկայացել է հրապարակախոսական հոդվածներով, որոնց բովանդականությունը վերաբերում էր Հայկական հարցին, Հայաստանի վերամիավորման խնդրին, հայկական պետականության վերականգնմանը:
Եղեռնի ծանր պատկերներով են հագեցած նրա «Ձյունն է եկել ծածկել հիմա…», «Հայաստանին», «Ահա նորեն գարուն եկավ» բանաստեղծությունները։ XIX դարի վերջի և XX դար սկզբի հայ քաղաքական կյանքի, Հայկակական հարցի յուրահատուկ համայնապատկերը պիտի դառնար Իսահակյանի «Ուստա Կարոն» մեծածավալ վեպը, որն ուղեկցեց գրողին ստեղծագործական կյանքում և, ավաղ, մնաց անավարտ:
«Ուստա Կարոն» կավարտվի այն օրը, երբ կլուծվի հայկական հարցը»,-ասել է Վարպետը։ Իսահակյանն այդպես էլ չկարողացավ համակերպվել Հայաստանի մասնատման գաղափարին. «…մեռնեի Սևանը ցամաքած չտեսնեի, ապրեի Արարատը մերը տեսնեի…»,-սրտի խոր կսկիծով ու ցավով կրկնում էր նա և հավատում, որ կգա ժամանակը, երբ հայ ժողովուրդը դարձյալ իր հացը կվաստակի հարազատ եզերքում:
1926 թվականին Իսահակյանն այցելեց Խորհրդային Հայաստան: Այստեղ նա հրատարակեց նոր բանաստեղծությունների հավաքածու և մի շարք պատմվածքներ (օրինակ՝ «Համբերության չիբուխը», 1928 թ.)։ Վերադարձավ արտասահման 1930թ. և ապրեց այնտեղ մինչ 1936 թվականը: 1936 թվականին բանաստեղծը վերջնականապես վերադարձավ հայրենիք։ Ստացել է ԽՍՀՄ Պետական Մրցանակ (1946թ.), 1946–1957 թթ. Հայաստանի գրողների միության նախագահն է եղել:

Գրականություն

Հրաչյա Աճառյան

Ծնվել է 1876թ. մարտի 8-ին Կոստանդնուպոլսում: Ավարտել է տեղի Կեդրոնական վարժարանը, ապա 1895թ. մեկնել է Փարիզ, սովորել Սորբոնի համալսարանում:

1898թ. եկել է Անդրկովկաս և նվիրվել մանկավարժական ու գիտական գործունեության: Որպես ուսուցիչ աշխատել է Էջմիածնում, Շուշիում, Նոր Բայազետում: ԵՊՀ-ն հիմնադրվելիս նա հրավիրվել է որպես հայագիտական, լեգվաբանական ու արևելագիտական առարկաների դասախոս: 1943թ., երբ ստեղծվեց Հայկական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիան, Հր.Աճառյանը հաստատվեց ակադեմիայի հիմնադիր անդամների թվում:

Նրա լեզվաբանական աշխատությունների մեջ ուսումնասիրված են հայոց լեզվի գրեթե բոլոր բնագավառները: Դրանք Մ.Աբեղյանի համաբնույթ աշխատությունների հետ միասին դարձան հայերենի ուսումնասիրության գիտական հիմքերը, որոնց վրա զարգանում է հայերենագիտությունը նաև այժմ: Դեռևս 1898թ. առանձին հոդվածներով քննության առնելով մի շարք բարբառներ (Ասլանբեգի, Ղարաբաղի, Վանի) նա ամբողջացնում է իր բարբառագիտական հետազոտությունները և 1909թ. ֆրանսերենով հրատարակում «Հայ բարբառների դասակարգումը» աշխատությունը: Հր.Աճառյանը 1925-1954թթ. հրատարակած Մարաղայի, Ագուլիսի, Նոր Ջուղայի, Նոր Նախիջևանի, Ղարաբաղի, Համշենի, Պոլսի, Առտիալի ու Վանի բարբառներին նվիրված մենագրություններում մեծ ուշադրություն է դարձրել հայերեն բարբառների հարուստ բառագանձին:
Հր.Աճառյանի հետազոտությունների կարևոր բնագավառներից մեկը եղել է հայերենի բառաքննությունը: Դրան նվիրված նրա մեծագույն գործն է վեց հատորից բաղկացած «Հայերեն արմատական բառարանը» (Եր., 1926-1932, յոթերորդ հատորն է հավելվածը, որ լույս է տեսել 1935թ.): «Արմատական բառարանը լիակատար ցանկն է շուրջ 11 հազար հայերեն արմատական բառերի` նրանց բացատրությամբ, քերականական տեղեկություններով ու ստուգաբանությամբ: Այն Անտուան Մեյեի հավաստմամբ իմաստաբանական-ստուգաբանական եզակի բառարան է, որտեղ հայերենի արմատները բնութագրված են հնդեվրոպական հիմք լեզվի, ցեղակից և հարևան լեզուների հետ ունեցած առնչությունների, բառակազմական հնարավորությունների և գավառաբարբառներում նրանց դրսևորումների համապատկերում:

Հայոց լեզվի պատմության ուսումնասիրության արդյունքները նա ամփոփել է «Հայոց լեզվի պատմություն» երկհատոր աշխատության մեջ (Ա մաս, 1940, Բ մաս, 1951):

Հայերենի պատմահամեմատական ուսումնասիրությանն է նվիրված նրա «Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի համեմատությամբ 562 լեզուների» տասը հատորանոց մենագրությունը: Ամփոփելով վերջին շուրջ մեկ հարյուրամյակում հայերենի համեմատական ու պատմական քերականությանը նվիրված ուսումնասիրությունների, ինչպես նաև սեփական հետազոտությունների արդյունքները՝ Հր.Աճառյանն այս աշխատության մեջ քննարկվող բարդ խնդիրների իր լուծումներն է առաջարկել:

«Հայոց անձնանունների բառարանը», հայ գրերի պատմությանն ու տեսությանը նվիրված աշխատությունները, հայ հին մատենագրությանը, նոր գրականության պատմությանը նվիրված ուսումնասիրությունները` որպես Հր.Աճառյանի տքնաջան աշխատանքի արգասիքներ, իրենց հաստատուն տեղն ունեն հայոց լեզվի և խոսքի մշակույթի ուսումնասիրության բնագավառում:

Բազմահարուստ գիտելիքները և բազում լեզուների իմացությունը հնարավորություն էին տալիս նրան տարբեր ժամանակներում տարբեր դասընթացներ վարելու լեզվաբանության ներածություն, հայոց լեզվի պատմություն, համեմատական քերականություն, գրաբար, բարբառագիտություն, հայ հին մատենագրություն, հնդեվրոպական լեզուների համեմատական քերականություն, ֆրանսերեն, պարսկերեն, արաբերեն , սանսկրիտ և այլն:

Երբ համալսարանում բացվեց արևելյան լեզուների բաժինը, նա ստանձնեց նաև արևելյան լեզուների ամբիոնի ղեկավարությունը և պարսկերենի, պարսից լեզվի պատմության, արաբերենի դասավանդումը:

Վախճանվել է 1953թ. ապրիլի 16-ին Երևանում: ՀԽՍՀ կառավարության որոշմամբ ԳԱ լեզվի ինստիտուտը կոչվել է Հր.Աճառյանի անունով:

Հր. Աճառյանի բրոնզաձույլ կիսանդրին ԵՊՀ կենտրոնական մասնաշենքի նախասրահում խորհրդանշում է ականավոր գիտնական-մանկավարժի դերը համալսարանական գիտության զարգացման գործում:

Առաջադրանք Հայոց Պատմությունից

 

Առաջադրանքներ.
1. Ներկայացրե՛ք Հայաստանի ներքաղաքական իրադրությունը դրածո արքաների օրոք

Տիգրան չորրորդից հետո Հայաստանում գահ էին բարձրանում Հռոմի կողմից ընտրված արքաները, ովքեր հեռու արյունակցական կապեր ունեին Արտաշեսյանների տոհմի հետ։ Դրածո արքաները հավատարմության երդում էին տալիս իրենց հովանավոր կայսրին։ Օգոստոս կայսրը թագավոր է նշանակում Ատրպատականի արքա Արիոբարզանեսը, որը մայրական կողմով Արտաշեսյան ծագում ուներ։ Նրա գահակալությունը Հայաստանում՝ 2թ․ առաջ բերեցի աբստամբությունների, որը ճնշելու համար Հայաստան ժամանեց հռոմեական զորքը։ Իր հերոսությամբ աչքի ընկավ Արտագերս ամրոցը։ Երբ ամրոցը գրավեցին, կողմերի միջև բանակցություններ սկսվեցին,բերդապահը դաշունահարեց հռոմեացի զորավարին, ապա ինքնասպան եղավ։
Հայաստանում թագավոր նշանակեցին Արիոբարզանեսին (2-4թթ․), ապա՝ նրա որդի Արտավազդին (4-6թթ․)։ Օգոստոս կայսրը Հայաստան ուղարկեց Հրեաստանի թագավորի թոռանը՝ Տիգրան V-ին։ Նա մի քանի ամսից գահընկեց արվեց։ Հայերը փորձեցին դեմ գնալ Հռոմի թագավոր նշանակելուն և գահ բարձրարին Էրատոյին (6-12թթ․),այնուհետև՝ Վոնոն Արշակունուն (12-16թթ․)։ 18թ․ հայերի համաձայնությամբ պոնտական արքայազն Զենոնը Արտաշատում թագադրվեց Մեծ Հայքի թագավոր(18-34թթ․)։ Նա վարում էր հայերի շահից բխող քաղաքականություն։ Զենոն Արտաշեսը միակ դրածո թագավորը դարձավ, ով սիրվեց հայերի կողմից և մահացավ սեփական մահով։ Արշակ I (34-35թթ․) թագավորից հետ գահն անցավ Միհրդատ Իբերեցուն (35-37թթ․)։ Նա Գիսակ Դիմաքսյանի գլխավորած աբստամբությամբ դուրս վռնդվեց, իսկ երկիրն անկախացավ 43թ․-ին։ 51թ Միհրդատին նորից թագավոր նշանակեց Հռոմը, որի գահին հետո տիրացավ եղբորորդին՝ Հռադամիզդը՝ նախապես սպանելով Միհրդատին և իր ընտանիքին։


2. Ներկայացրե՛ք ստորև թվարկված արքաների կարևոր ձեռնարկումները.
ա/ Տրդատ
 1-ին
Տրդատ 1-ինը  66թ․ վերադառնում է Հայաստան և սկսում թագավորել։ Նրա օրք արտաքին վիճակը կայունանում է։ Արտաշատ մայրաքաղաքը, որը Կորբուլոնը գրավել էր 58թ․, Տրդատը վերականգնում է, կառուցապատում է  Գառնու ամրոցը՝ իր շինություններով և Արեգակին նվիրված տաճարով։
բ/ Սանատրուկ 2-րդ
Նրա օրոք Արածանիի ափին՝ Մշո դաշտում կառուցվեց Մծուրքը, որով անցնում էր Տիգրանակերտից Արտաշատ գնացող առևտրական և ռազմական կարևով նշանակություն ունեցող ճանապարհը։
գ/ Վաղարշ 1-ին
Վարդգեսավան գյուղաքաղաքի զարգացում և ընդլայնում։ Թագավորը պարիսպապատում է քաղաքը և կոչում Վաղարշապատ։
դ/ Վաղարշ 2-րդ /գրավոր, դասագիրք և այլ աղբյուրներ/.
Նրա հմուտ և հեռատես քաղաքականության շնորհիվ հռոմեական լեգեոնները հեռացվում են Հայաստանից։ Նա շարունակում է Վաղարշապատի կառուցումը։